هیپنوتیزم یکی از پدیده های مرموز و سئوال برانگیز است. در این مطلب به طور کامل به سئوال هیپنوتیزم چیست پرداخته ام و سعی کردم پاسخ کاملی و علمی به این سئوال بدهم.
تعریف هیپنوتیزم چیست؟
واژه «هیپنوتیزم» از واژهی یونانی Hypnos به معنی خواب گرفته شده است، اما نباید آن را با خواب طبیعی اشتباه گرفت. هیپنوتیزم در واقع حالتی از تمرکز عمیق ذهنی است که در آن فرد به تلقین ها پاسخ دهی بسیار بیشتری دارد.
به زبان ساده، وقتی میپرسیم هیپنوتیزم چیست، میتوان گفت نوعی آگاهی یا هشیاری تغییر یافته است؛ حالتی میان خواب و بیداری که در آن ذهن خودآگاه فرد به حالت تعلیق نسبی در میآید و ذهن ناخودآگاه پذیرای تلقین ها میشود. همچنین در حالت هیپنوتیزم قدرت تجسم هم افزایش پیدا می کند.
دیدن ویدئو در آپارات
دیدن ویدئو در یوتیوب
تاریخچه مختصر هیپنوتیزم
داستان هیپنوتیزم قدمتی طولانی دارد. قرنها پیش از آنکه علم مدرن و روانشناسی علمی به وجود بیاید، نشانههایی از روشهای مشابه هیپنوتیزم در تمدنهای باستانی مصر، یونان و هند دیده میشود. در قرن ۱۸ میلادی، پزشکی به نام فرانتس آنتون مسمر (Franz Mesmer) نظریهای به نام «مغناطیس حیوانی» را مطرح کرد. او معتقد بود میان بدن انسانها و محیط اطراف آن ها نیرویی نامرئی جریان دارد که با تنظیم آن میتوان بیماریها را درمان کرد. هرچند نظریهٔ او بعدها رد شد، اما تلاشهایش زمینهای برای پیشرفت پژوهشهای بعدی دربارهی هیپنوتیزم چیست بود.
در قرن ۱۹ میلادی، چهرههایی مانند جیمز برید (James Braid) و شارکو (Jean-Martin Charcot) آغازگر پژوهش های علمی تر در این حوزه شدند. برید بود که نخستین بار واژه «هیپنوتیزم» را بهشکل علمی به کار برد.
فرآیند انجام هیپنوتیزم چگونه است؟
برای درک بهتر اینکه هیپنوتیزم چیست، باید مراحل انجام آن را بدانیم. به عبارت دیگر خلسه هیپنوتیزمی طی مراحلی انجام می پذیرد که این مراحل عبارتند از:
- آماده سازی ذهن و بدن:
فرد در محیطی آرام و بدون مزاحمت قرار میگیرد. هیپنوتیزور از او میخواهد بر صدای او تمرکز کند و ذهن خود را از افکار روزمره خالی سازد. - هیپنوتیزم کردن:در این مرحله هیپنوتیزور با استفاده از تکنیک های فرد را وارد خلسه هیپنوتیزمی می کند.
- عمیق کردن خلسه هیپنوتیزمی: در این مرحله هیپنوتیزور با استفاده از تکنیک هایی خلسه فرد را عمیق تر می کند
- انجام تلقینات هیپنوتیزمی و سایر اقدامات درمانی
در این مرحله، هیپنوتیزور تلقینات یا سایر اقدامات درمانی را انجام می دهد. در این مرحله تقریبا اقداماتی که انجام میشود مشابه بسیاری از اقداماتی است که در فرایند روان درمانی انجام میشود - بیدار شدن:پس از اتمام فرایند درمان هیپنوتیزور فرد را از حالت خلسه خارج یا به عبارت دیگر بیدار می کند.
هیپنوتیزم از نظر علمی
برای پاسخ علمی تر به پرسش هیپنوتیزم چیست، باید نگاهی به مغز بیندازیم. در حالت خلسه هیپنوتیزمی، فعالیت بخشی از مغز به نام «قشر پیشپیشانی» کاهش مییابد؛ این قسمت معمولاً مرکز تفکر منطقی و خودآگاه است. در عین حال، نواحی مرتبط با تخیل و احساس، مانند «شبکههای پیشفرض»، فعالتر میشوند.
مطالعات تصویربرداری مغزی نشان دادهاند که در حالت هیپنوتیزم، ارتباط میان بخشهای کنترل ارادی مغز و بخشهای مرتبط با احساسات تغییر میکند. به همین دلیل است که فرد در این وضعیت راحت تر تلقین ها را میپذیرد و گاه حرکاتی انجام میدهد که به ظاهر از کنترل ارادی اش خارجاند.
کاربردهای هیپنوتیزم درمانی
یکی از مهمترین دلایل توجه روان شناسان به پرسش هیپنوتیزم چیست، کاربرد وسیع آن در درمان مشکلات روانی و جسمی است. در ادامه به چند مورد مهم اشاره میکنیم:
- درمان اضطراب و استرس:
هیپنوتیزم میتواند با القای آرامش عمیق، اضطراب مزمن و استرس ذهنی را کاهش دهد. در واقع، نوعی بازآموزی ذهن برای تجربهی آرامش است. - کنترل دردهای مزمن:
از هیپنوتیزم در جراحیهای بدون بیهوشی، دندانپزشکی، و کنترل دردهای مزمن نظیر دردهای عضلانی یا میگرن استفاده میشود. - ترک اعتیاد و عادات مخرب:
بسیاری از افراد از هیپنوتیزم برای ترک سیگار، پرخوری، ترسهای غیرمنطقی یا حتی ناخن جویدن بهره میبرند. - بهبود خواب:
با آموزش خود هیپنوتیزم، بسیاری از مبتلایان به بیخوابی میتوانند خواب عمیقتری تجربه کنند. - ارتقای عملکرد ذهنی و تمرکز:
ورزشکاران و دانشآموزان نیز از تکنیکهای هیپنوتیزم برای بهبود عملکرد، افزایش تمرکز و اعتمادبهنفس استفاده میکنند.
باورهای نادرست درباره هیپنوتیزم
هنگامی که از اطرافیان خود بپرسید هیپنوتیزم چیست، ممکن است پاسخهای عجیبی بشنوید — از کنترل ذهن دیگران تا جادو و نیروهای مرموز! با این حال، پژوهشهای علمی بسیاری این تصورات را رد کردهاند. در ادامه چند باور نادرست درباره هیپنوتیزم را مرور میکنیم:
- هیپنوتیزم نیروی جادویی نیست.
هیپنوتیزم تنها فرآیندی روانی است که با تمرکز و تلقین عمل میکند. هیچ قدرت ماوراءالطبیعهای در کار نیست. - هیپنوتیزور نمیتواند شما را مجبور به کاری برخلاف ارادهتان کند.
حتی در عمیقترین خلسه هیپنوتیزمی، ذهن ناخودآگاه شما از اصول اخلاقی و ارزشهای شخصیتان محافظت میکند. - هرکسی تا حدی قابل هیپنوتیزم شدن است.
برخلاف تصور رایج، همهی انسانها (بهجز موارد خاص) میتوانند وارد حالت هیپنوتیزم شوند؛ میزان پذیرش آن فقط از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
خود هیپنوتیزم چیست؟
خود هیپنوتیزم همان هیپنوتیزم است که توسط خود فرد انجام میشود به عبارت دیگر در خود هیپنوتیزم خود فرد در نقش هیپنوتیزور خودش را در خلسه هیپنوتیزمی قرار می دهد.
خطرات هیپنوتیزم چیست؟
هیپنوتیزم اگر توسط هیپنوتیزور با تجربه انجام شود هیچگونه خطری ندارد. اما افرادی که دچار اختلالات روانی شدید مانند اسکیزوفرنی یا پارانویا هستند، نباید بدون نظارت روانشناس با تجربه از هیپنوتیزم استفاده کنند.
هیپنوتیزم در علم امروز
امروزه پژوهش ها درباره هیپنوتیزم در رشتههای مختلفی مانند نوروساینس (عصبشناسی)، رواندرمانی و پزشکی بالینی ادامه دارد. دانشمندان تلاش میکنند دقیقاً مشخص کنند که کدام نواحی مغز در حالت هیپنوتیزم فعال یا غیرفعال میشوند و چگونه این پدیده میتواند برای ارتقای سلامت روان و عملکرد ذهنی انسان به کار رود.
جمعبندی
اگر بخواهیم با نگاهی جامعتر پاسخ دهیم که هیپنوتیزم چیست، باید بگوییم:
هیپنوتیزم حالتی از آگاهی تغییر یافته است که در آن ذهن، تمرکز و تخیل بهصورت ویژهای فعال میشوند و فرد پذیرای تلقینات مثبت و درمانی می شود. هیپنوتیزم در کنار روان درمانی روش بسیار موثری در درمان بسیاری از اختلالات روانی هست
هیپنوتیزم، برخلاف باورهای غلط، جادو یا کنترل ذهن نیست، بلکه پلی میان آگاهی و ناخودآگاه انسان است؛ پلی که با عبور از آن میتوان به دنیای درونی خود سفر کرد و ظرفیتهای پنهان ذهن را فعال ساخت.